W czasie tej magicznej nocy rozpalano ogniska, w których palono zioła. W trakcie radosnych zabaw odbywały się różnego rodzaju wróżby i tańce. Dziewczęta puszczały w nurty rzek wianki z zapalonymi świecami. Jeśli wianek został wyłowiony przez kawalera oznaczało to szybkie zamążpójście. Jeśli płynął dziewczyna wyjdzie za mąż, ale nie prędko. Jeśli zaś płonął, utonął lub zaplątał się w coś prawdopodobnie zostanie ona starą panną.

Prawdopodobnie pozostałości dawnych wiosennych obrzędów magicznych kończących zaklinanie "dobrego początku", nawiązujących do obrzędowości zadusznej i nadchodzącego urodzaju. Czary, wróżby, tajemnicze znaki - tego wszystkiego można się spodziewać w nocy z 23 na 24 czerwca. Jest to bowiem zaczarowana noc, obchodzona dawniej wśród Słowian jako święto ognia i wody.

Najważniejsze obrzędy związane były z rozpalaniem ognia i zanurzaniem się w wodzie. Sobótka, zwana też nocą świętojańską, była również świętem miłości. Młode niewiasty plotły wianki z kwiatów i magicznych ziół, wpinały w nie płonące łuczywo i w zbiorowej ceremonii ze śpiewem i tańcem powierzały wianki falom rzek i strumieni. Trochę poniżej czekali już chłopcy, którzy - czy to w tajemnym porozumieniu z dziewczętami, czy też liczący po prostu na łut szczęścia - próbowali wyłapywać wianki. Każdy, któremu się to udało, wracał do świętującej gromady, by zidentyfikować właścicielkę wyłowionej zdobyczy. W ten sposób dobrani młodzi mogli kojarzyć się w pary bez obrazy obyczaju, nie narażając się na złośliwe komentarze czy drwiny. Owej nocy przyzwalano im nawet na wspólne oddalenie się od zbiorowiska i samotny spacer po lesie. Przy okazji rzeczonego spaceru młode dziewczęta i młodzi chłopcy poszukiwali na mokradłach kwiatu paproci, wróżącego pomyślny los. O świcie powracali do wciąż płonących ognisk, by przepasawszy się bylicą, trzymając się za dłonie, przeskoczyć przez płomienie. Wszyscy tej nocy szukali kwiatu paproci - bo tylko wtedy, na dodatek tylko na chwilę miał on zakwitać. Ten, kto go zobaczył, pewien był szczęścia, bogactwa i tego, że jeśli zechciał, mógł stać się niewidzialny. Kwiat spełni wszystkie jego życzenia. Ale, uwaga! - szczęściem nie można się z nikim dzielić.

W średniowieczu dzień ten poświęcono świętemu Janowi, właśnie 24 czerwca święcono wodę, wyganiano z niej złe moce i otwierano w ten sposób sezon kąpielowy.Więc jeśli oczyściłeś się już w świętym ogniu, czas na kąpiel. Albo przynajmniej jedno zanurzenie. Nie wcześniej niż o północy, rzecz jasna. - Do św. Jana w wodzie jeszcze siedzą złe demony.

Największe uroczystości z okazji Nocy Świętojańskiej odbywają się w Krakowie i w Warszawie nad Wisłą. W Krakowie ognie palono na okolicznych wzgórzach. Po odzyskaniu niepodległości w 1918r. wianki obchodzono wspólnie z Dniami Krakowa. Obecnie jest to ogromny spektakl na tle Wawelu. Głównymi jego postaciami są: Wanda, Krak, smok wawelski i wielcy ludzie związani z historią Polski i Krakowa.